Avtomobilni tanlashda narx, yonilg‘i turi, xizmat ko‘rsatish qulayligi va xavfsizlik kabi omillar muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston bozorida turli sinfga mansub transport vositalari keng tarqalgan bo‘lib, xaridorlar ehtiyojiga qarab tanlov qiladi.
Xalqaro va mahalliy tadqiqotlarga ko‘ra, mamlakatda eng ko‘p sotiladigan avtomobillardan biri Chevrolet Cobalt sedani hisoblanadi. Bu model nisbatan arzonligi va xizmat ko‘rsatishning qulayligi sabab keng ommalashgan. SUV va krossover segmentida esa Chevrolet Tracker yetakchi modellar qatoridan joy olgan bo‘lib, yil davomida qariyb 28 ming dona sotuv qayd etilgan.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston avtomobil bozorida Xitoy ishlab chiqaruvchilarining ulushi sezilarli darajada oshdi. Ayniqsa, BYD elektromobillari tez sur’atda ommalashmoqda. 2024-yilda mamlakatda avtomobil savdosi qariyb o‘n ikki foizga oshgan bo‘lsa, BYD brendi yuz foizdan ortiq o‘sishni qayd etib, elektromobillar segmentida yetakchi ulushni egalladi. Shu yil yakunlariga ko‘ra, elektromobillarning umumiy bozordagi ulushi yetti foizni tashkil etdi. Yengil avtomobillar bozorida esa Chevrolet brendi hali ham yetakchilikni saqlab qolib, qariyb oltmish foiz ulushga ega bo‘ldi.
Mahalliy ishlab chiqaruvchilar va bozor ulushi
O‘zbekiston avtomobil bozorida asosiy ulush mahalliy ishlab chiqaruvchilarga to‘g‘ri keladi. UzAuto Motors kompaniyasi, General Motors bilan hamkorlikda, asosan benzin va gazda ishlovchi arzon sedanlar hamda mikrovanlar ishlab chiqaradi. Chevrolet Cobalt, Nexia va Damas kabi modellar aynan shu korxona mahsuloti hisoblanadi.
2024-yilda mamlakatda sotilgan avtomobillarning katta qismi UzAuto Motors hissasiga to‘g‘ri kelgan. 2025-yilning dastlabki to‘qqiz oyida ham kompaniya bozorning qariyb yarmiga egalik qilib kelmoqda. Xorazm Auto korxonasi ham sezilarli ulushga ega bo‘lib, JAC va Imperio brendlari orqali bozorda faol ishtirok etmoqda.
Shuningdek, ADM Jizzax va Asaka Motors kabi ishlab chiqaruvchilar ham avtomobil yig‘ish loyihalarini yo‘lga qo‘ygan. Asaka shahrida BYD bilan hamkorlikda elektromobillar ishlab chiqarilishi yo‘lga qo‘yilgani esa bozor diversifikatsiyasiga xizmat qilmoqda. 2025-yilda ushbu loyiha bozorning taxminan olti foizini egalladi.
Umuman olganda, O‘zbekiston avtomobil bozorida mahalliy ishlab chiqaruvchilar yetakchi o‘rinni saqlab qolmoqda. Import avtomobillarga nisbatan boj stavkalarining pastligi va boshqa imtiyozlar ichki ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlab, bozor raqobatini nazorat ostida ushlab turishga xizmat qilmoqda.
Yoqilg‘i turlari va infratuzilma
O‘zbekistonda avtomobillar uchun asosiy yoqilg‘i turlari benzin, dizel, metan gazi va elektr energiyasi hisoblanadi. An’anaviy ravishda benzinli avtomobillar ustun bo‘lib kelgan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda gaz va elektrda ishlovchi transport vositalariga qiziqish oshib bormoqda.
Metan gazi nisbatan arzonligi sababli, ayniqsa taksi va tijorat transportida keng qo‘llanadi. 2025-yil ma’lumotlariga ko‘ra, bir kub metr gaz narxi qariyb to‘rt ming yetti yuz so‘mni tashkil etmoqda. Shu bilan birga, benzin va dizel yoqilg‘isiga aksiz solig‘ining oshirilishi ularning chakana narxiga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. Natijada, AI-sakson markali benzin va dizel yoqilg‘isining bir litr bahosi o‘n bir-o‘n uch ming so‘m atrofida shakllanmoqda.
Elektr avtomobillari uchun infratuzilma esa jadal rivojlanmoqda. Hukumat tomonidan elektromobillarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida import bojxona bojlari, aksiz va transport solig‘i bekor qilingan. Bu chora-tadbirlar natijasida 2024-yilda O‘zbekistonga olib kirilgan yengil avtomobillarning sezilarli qismi gibrid va to‘liq elektr modellar hissasiga to‘g‘ri keldi.
Davlat qarorlari elektromobillar infratuzilmasini kengaytirishga ham qaratilgan. Rejalarga ko‘ra, 2025-yil oxirigacha mamlakat bo‘ylab o‘n minglab zaryadlash stansiyalari o‘rnatiladi. Ushbu infratuzilma savdo markazlari, mehmonxonalar va yo‘l bo‘yidagi majmualarda majburiy tartibda tashkil etilishi belgilangan. Bundan tashqari, akkumulyator ishlab chiqarishga qaratilgan yangi loyihalar ham ishga tushirilmoqda.
Avtomobil tanlashda asosiy omillar
Avtomobil tanlashda eng avvalo xaridorning byudjeti va narx omili muhim hisoblanadi. Yangi avtomobillar qimmatroq bo‘lsa-da, kafolat va texnik ishonchlilikni taklif etadi. Ishlatilgan avtomobillar esa arzonroq, biroq qo‘shimcha ta’mirlash xarajatlarini talab qilishi mumkin.
Ehtiyot qismlarning mavjudligi va narxi ham muhim omillardan biridir. Mahalliy ishlab chiqarilgan avtomobillar uchun ehtiyot qismlar keng tarqalgan va nisbatan arzon. Chet el brendlari uchun esa aksariyat qismlar import qilinadi va bu xizmat xarajatlarini oshiradi.
Yonilg‘i tejamkorligi ham xaridorlar e’tiborida bo‘ladi. Metan gazida ishlovchi avtomobillar benzin yoki dizelga nisbatan arzonroq ekspluatatsiya xarajatlarini ta’minlaydi. Shuningdek, servis xizmatining qulayligi, rasmiy dilerlik tarmoqlari va texnik xizmat ko‘rsatish markazlarining mavjudligi tanlovga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Yangi va ishlatilgan avtomobil: afzallik va kamchiliklar
Yangi avtomobil xarid qilish bir qator ustunliklarga ega. Avvalo, bunday mashinalar texnik jihatdan soz bo‘ladi va ishlab chiqaruvchi tomonidan kafolat bilan ta’minlanadi. Shuningdek, yangi avtomobillar zamonaviy xavfsizlik tizimlari, qulay salon va tejamkor texnologiyalar bilan jihozlanadi. Bu esa ekspluatatsiya davrida qo‘shimcha xarajatlarni kamaytiradi.
Biroq yangi avtomobilning asosiy kamchiligi yuqori boshlang‘ich narx va tezkor qiymat yo‘qotish bilan bog‘liq. Mashina salonni tark etishi bilan uning bozor bahosi pasaya boshlaydi. Shu sababli, yangi avtomobil moliyaviy jihatdan har doim ham eng tejamkor tanlov bo‘lavermaydi.
Ishlatilgan avtomobillar esa nisbatan arzonligi bilan xaridorlarni jalb qiladi. Pastroq narx evaziga yuqori toifadagi modelni xarid qilish imkoniyati mavjud. Biroq bu turdagi avtomobillar bilan bog‘liq xavflar ham yo‘q emas. Oldingi egasi mashinadan qanday foydalangani, avariyalar yoki jiddiy ta’mirlar bo‘lgan-bo‘lmagani har doim ham aniq bo‘lavermaydi.
Bundan tashqari, ishlatilgan avtomobillarni import qilishda bojxona rasmiylashtiruvi va ro‘yxatga olish jarayonlari murakkabroq hisoblanadi. O‘zbekistonda chetdan olib kiriladigan ishlatilgan avtomobillar uchun alohida boj stavkalari va yoshi bo‘yicha cheklovlar belgilangan. Xususan, transport vositasi muayyan yoshdan oshmagan bo‘lishi talab etiladi. Yangi avtomobillar uchun esa import va ro‘yxatdan o‘tkazish tartiblari nisbatan soddalashtirilgan.
Qaynoq24.uz O‘zbekistonda yonilg‘i sarfi eng kam bo‘lgan 5 ta avtomobil haqida yozgan edi.
