Ayollar sog‘lig‘i doimiy e’tiborda bo‘lishi kerak. Dunyo bo‘ylab yurak-qon tomir kasalliklari va saraton ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan hamda o‘limga olib keluvchi omillar hisoblanadi. Masalan, 2020-yil ma’lumotlariga ko‘ra, ayollarda eng ko‘p aniqlangan saraton turi – ko‘krak saratoni bo‘lib, 2,3 million holat qayd etilgan. Shu bilan birga, yurak-qon tomir kasalliklari ayollar o‘limining asosiy sababi hisoblanadi. Shu bois har qanday yoshdagi ayollar va ularning yaqinlari kasalliklar alomatlari, oldini olish va davolash usullari bilan tanish bo‘lishi muhim. Maqolada ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan kasalliklar va ularning oldini olish yo‘llari haqida so‘z yuritiladi.
Yurak va qon-tomir kasalliklari
Yurak kasalliklari ayollar orasida ham keng tarqalgan xavfli holatdir. Olimlar fikricha, ayollar orasida yurak kasalligi onkologik kasalliklardan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Ko‘pchilik ayollarda xavf omillari – semizlik, jismoniy faollik yetishmasligi, stress va irsiyatdir. Yurak xurujining alomatlari erkaklarnikiga o‘xshamaydi: ko‘krak og‘rig‘i, charchoq, ko‘ngil aynishi, nafas qisilishi, bel yoki jag‘ og‘rig‘i bo‘lishi mumkin. Shu sabab, ayollarga yiliga kamida bir marta ko‘rikdan o‘tish, qon bosimi va xolesterinni tekshirish tavsiya etiladi. Muntazam yurish, suzish yoki velosipedda yurish yurakni mustahkamlaydi. To‘g‘ri ovqatlanish – kam yog‘li meva-sabzavotga boy dieta ham yurak xastaligi xavfini kamaytiradi.
Saraton kasalliklari
Ayollar orasida eng tez-tez uchraydigan saraton turi – ko‘krak saratoni (ayollar saraton kasalliklarining 11,7 foizi). Bachadon bo‘yni saratoni ham jiddiy kasallik bo‘lib, yiliga 370 mingdan ortiq ayolda aniqlanadi. O‘zbekistonda bachadon bo‘yni saratoni ko‘krak saratonidan keyingi eng ko‘p uchraydigan onkologik kasallikdir. Kasallik alomatlari – ko‘krak yoki bachadonda bezak paydo bo‘lishi, nojo‘ya qon ketish, tana og‘ishishi, ko‘r qizarishi bo‘lishi mumkin. Erta aniqlash muhim: ayollar 20–25 yoshdan boshlab har yili ginekolog yoki onkolog ko‘rigidan o‘tishi, kerak bo‘lsa Pap-testi va mammografiya tekshiruvlarini amalga oshirishi lozim. HPV virusiga qarshi vaksina ham profilaktika chorasi hisoblanadi.
Qandli diabet
Qandli diabet – qondagi shakar miqdori balandligi bilan kechadigan surunkali kasallik. Ayollarda 40–50 yosh atrofida ko‘proq uchraydi. 2-toifa diabet odatda semizlik, jismoniy faoliyatning kamayishi va irsiyat sabab rivojlanadi. Belgilari – tez-tez siyish, chanqash, haddan tashqari ochlik va tushunarsiz vazn yo‘qotishdir. Diabet dastlabki bosqichda oddiy qon tahlili bilan aniqlansa, parhez va dori yordamida nazorat qilinadi. Sog‘lom turmush tarziga rioya qilish yurak va buyrak kasalliklari, ko‘z ko‘rishining yomonlashuvi kabi og‘ir asoratlarni oldini oladi.
Stress va ruhiy salomatlik
Ayollar sog‘lig‘i faqat jismoniy holat bilan cheklanmaydi. Uzoq davom etgan stress yurak-qon tomir tizimi va qonniy shakarni buzadi, uyquni ham ta’sir qiladi. Xotirjamlik va dam olish foydalidir: meditatsiya, yoga, chuqur nafas olish mashqlari yoki erkin sayr tavsiya etiladi. Zarur bo‘lsa psixoterapevt bilan maslahatlashish ruhiy holatni barqarorlashtiradi.
Yoshga bog‘liq surunkali kasalliklar
Menopauzadan keyin suyak zichligi pasayadi, osteoporoz xavfi oshadi. Og‘riq, bo‘g‘im chamaslashuvi va suyak sinishi kuzatiladi. Shu bilan birga, bo‘g‘imlarda artroz va romatizm ham ko‘payadi. Mushak-suyak tizimini mustahkamlash uchun yengil jismoniy mashqlar, D va K vitaminlari hamda kalsiyga boy ovqatlar tavsiya etiladi.
Sog‘lom turmush tarzining roli
Kasalliklarni oldini olish uchun to‘g‘ri ovqatlanish, muntazam jismoniy faollik va yetarli dam olish zarur. Meva-sabzavot, to‘liq don mahsulotlari, mo‘tadil miqdordagi oqsil va yog‘lar ratsionda bo‘lishi kerak. Shakar va tuzni kamaytirish, chekishdan voz kechish, alkogolni me’yorida iste’mol qilish yurak kasalliklari va saraton xavfini pasaytiradi.
Foydali maslahatlar
Muntazam tekshiruvlar: 20 yoshdan boshlab har yili umumiy shifokor ko‘rigidan o‘ting. Qon bosimi, xolesterin, qand miqdori va vaznni nazorat qiling.
Ovqatlanish tartibi: Ratsionda meva-sabzavot, tolali donlar va parhezga mos yog‘lar bo‘lsin. Vaznni nazorat qilish qandli diabet va yurak kasalliklari xavfini kamaytiradi.
Jismoniy faollik: Haftasiga kamida 150 daqiqa o‘rtacha yoki 75 daqiqa yuqori intensivlikdagi mashqlar foydali.
Skrining va emlash: Mammografiya (40 yoshdan) va Pap-testi (21 yoshdan) onkologik kasalliklarni erta aniqlash imkonini beradi. HPV vaksinasi ham tavsiya etiladi.
Stressni boshqarish: Yetarli uyqu, dam olish va ruhiy salomatlik mashg‘ulotlari hayot sifatini oshiradi. Zarur bo‘lsa psixolog yordamidan foydalaning.
Sog‘lom turmush tarzi va muntazam tekshiruvlar bilan ayollar kasalliklarini oldini olish va uzoq, sifatli hayot kechirish mumkin.
*Maqola 18 yoshdan kattalar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, salomatlik uchun tavsiya sifatida chop etildi
Qaynoq24.uz nashri erkaklarda testosteron darajasi haqida yozgan edi.
