Oddiy, ammo ilmiy tadqiqotlar bilan tasdiqlangan hayot tarzi o‘zgarishlari insonning nafaqat uzoq, balki sifatli yashashiga ham yordam beradi. Ko‘pchilik yoshi ulg‘aygani sari xotira susayishi va tafakkur zaiflashishini tabiiy hol deb qabul qiladi. Ammo mutaxassislar fikriga ko‘ra, kognitiv qobiliyatlarning pasayishi qarishning muqarrar oqibati emas. Quyida uzoq va sog‘lom yashashga xizmat qiladigan besh asosiy odat keltiriladi.
Inson miyasi hayot davomida rivojlanib boradi. Bolalik davrida har soniyada millionlab yangi neyron aloqalar yuzaga keladi. Vaqt o‘tishi bilan bu jarayon sekinlashadi, ammo to‘xtab qolmaydi. Tadqiqotlar miyamiz hayot davomida bir necha muhim bosqichlardan o‘tishini ko‘rsatadi. Bu o‘zgarishlar har kimda turlicha kechadi va ularni turmush tarzi orqali sekinlashtirish yoki ijobiy tomonga yo‘naltirish mumkin.
1. Yangi narsalarni o‘rganish hech qachon kech emas
Kognitiv salomatlik bu faqat xotira emas. Bu muammolarni hal qilish, diqqatni jamlash, fikrlash tezligi va mantiqiy xulosalar chiqarish qobiliyatlarini ham o‘z ichiga oladi. Psixologlar ta’kidlashicha, ayrim jarayonlar sekinlashishi mumkin, biroq jiddiy aqliy pasayish muqarrar emas.
Yangi ko‘nikmalarni o‘rganish miya uchun haqiqiy mashq hisoblanadi. Masalan, bog‘dorchilik, musiqa chalish yoki yangi til o‘rganish miyada yangi bog‘lanishlar paydo bo‘lishiga yordam beradi. Tadqiqotlar xorijiy til o‘rganish Altsgeymer kasalligi belgilari paydo bo‘lishini bir necha yilga kechiktirishi mumkinligini ko‘rsatgan.
2. Miya uchun to‘g‘ri ovqatlanish muhim
Sog‘lom ovqatlanish nafaqat yurak va vazn, balki miya faoliyati uchun ham zarur. Ratsionda meva va sabzavotlar rang-barang bo‘lishi vitaminlar, minerallar va tolalarga boylikni ta’minlaydi. Hatto kuniga qo‘shimcha bitta porsiya meva yoki sabzavot iste’moli ham ruhiy holatni yaxshilashi aniqlangan.
Olimlar ayniqsa tolaga boy mahsulotlarni ko‘paytirishni tavsiya qiladi. Yong‘oqlar, dukkaklilar, sabzavot va mevalar ichak mikroflorasini yaxshilaydi, bu esa miya faoliyatiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Yog‘larning to‘g‘ri turini tanlash ham muhim. Baliq va yong‘oqlardagi ko‘p to‘yinmagan yog‘ kislotalari demensiyadan himoya qiladi. Aksincha, qayta ishlangan go‘shtlarda uchraydigan to‘yingan yog‘lar miya uchun zararli bo‘lishi mumkin.
3. Harakat miya va ruhiyatni mustahkamlaydi
Jismoniy faollik ko‘pincha mushaklar va yurak bilan bog‘lanadi. Ammo u miyani ham himoya qiladi. Mutaxassislar haftasiga kuchli sport bilan shug‘ullanish shart emasligini ta’kidlaydi. Muntazam piyoda yurish yoki zinapoyadan chiqishning o‘zi yetarli bo‘lishi mumkin.
O‘rta yosh davrida faol bo‘lgan insonlarda demensiya xavfi ancha past bo‘lishi aniqlangan. Harakat kayfiyatni yaxshilaydi, tushkunlikni kamaytiradi va hayot sifatini oshiradi. O‘zingizni yaxshi his qilish esa faol turmush tarzini davom ettirish uchun muhim omil hisoblanadi.
4. Ijtimoiy aloqalar umrni uzaytiradi
Odamlar bilan muntazam muloqot qilish jismoniy mashqlar kabi muhim. Tadqiqotlar yolg‘izlik salomatlikka jiddiy tahdid ekanini ko‘rsatmoqda. Do‘stlar bilan uchrashuvlar, jamoaviy mashg‘ulotlar va umumiy qiziqishlar kayfiyatni ko‘taradi va uzoq umr ko‘rishga yordam beradi.
Ijtimoiy faol insonlarda immun tizimi kuchliroq bo‘lishi va yurak kasalliklari xavfi pastroq ekanligi aniqlangan. Shu sababli ijtimoiy bog‘lanish bugungi kunda global sog‘liqni saqlash masalasi sifatida e’tirof etilmoqda.
5. Fikr va munosabatni o‘zgartirish
Ko‘pchilik hayot tarzini tubdan o‘zgartirish qiyin deb o‘ylaydi. Ammo tadqiqotlar kichik va muntazam o‘zgarishlar eng samarali ekanini ko‘rsatadi. Muhimi, inson o‘zgarish mumkinligiga ishonishi kerak.
Ovqatlanish, harakat, ijtimoiy hayot va aqliy faollikdagi kichik qadamlar jamlanib katta natija beradi. Finlandiyada o‘tkazilgan yirik tadqiqotda turmush tarzi bo‘yicha kompleks o‘zgarishlar kiritilgan guruhda xotira va tafakkur sezilarli darajada yaxshilangani aniqlangan.
Qaynoq24.uz ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan kasalliklar haqida yozgan edi.
